MÜNECCİMBAŞILIK KURUMU

Osmanlı Devleti’nde müneccimbaşılık kurumunun ne zaman ortaya çıktığına dair kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak 15 yüzyılda ortaya çıktığı tahmin edilir. “Müneccimbaşılık nedir?” sorusuna kısaca şöyle tanımlanabiliriz:

“Arapça necm kelimesinden gelen müneccim, ilm-i nücum ile uğraşan kişi manasında kullanılmaktaydı. Osmanlılar ’da ilm-i nücum ile uğraşan kişilerin başı olarak görev yapan kişiye müneccimbaşı denilmekteydi.”[1]

İlmiye sınıfına mensup olup hekimbaşı tarafından atama ve azilleri yapılan, takvim (ahkâm ve rakam takvimi) hazırlamak, imsakiye hazırlamak, zayiçe hazırlamak ve uğurlu saat (vakt-i muhtar, eşref saati) belirlemek gibi görevleri bulunan ve 15 yüzyılda ortaya çıktığı tahmin edilen bir kurumdur.

“Topkapı sarayı müzesi Arşivi’nde bulunan ve 944-951/1537-1544 tarihleri arasında yazılmış olduğu tahmin edilen “ Cemaat-ı müşahere-horan”ın veya bir kısmının kadrosunu ihtiva eden bir defterin cemaat-ı münecciman başlığı altındaki kısmında o sırada sarayda vazife yapan 3 müneccimin adı ve aldığı maaş belirtilmiştir. Buradaki liste şu şekildedir:

1.      Seydi İbrahim bin Seyyid, müneccim, Fi yevm 15 akça (Seyyid müneccim oğludur, Sultan Bayezid zamanından berü ulûfeye mutasarrıftır.)

2.      İshak, müneccim, fi yevm 14 akça (Sultan Bayezid zamanından berü ulûfeye mutasarrıftır.)

3.      Sinan, müneccim, fi yevm 10 akça (Saatçi Ömer oğludur.)

Listede birinci sırada yer alan ve ilk müneccimbaşı olarak görülen Seydi İbrahim ve İshak müneccim hakkında “Sultan Bayezıd zamanından beri ulufeye mutasarrıftır.” denilmesine göre resmi bir makam olarak müneccimbaşılık sultan II. Bayezıd döneminde Seydi İbrahim b. Seyyid ile başlamıştır.”[2]

Müneccimbaşılık kurumu II. Bayezıd’dan önceki padişahlar döneminde böyle bir kurumun olmadığı demek değildir. Resmi olarak ortaya çıkışı II.Bayezıd’dır. “Osmanlı Devleti’nde müneccimlerin yaptığı takvimlere ilk olarak sultan II. Murad (1421-1451)döneminde rastlanılmaktadır.”[3]

Devam edecek...

[1] Ekmeleddin İHSANOĞLU, “Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi”, İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi, c.2, İstanbul, 1998, s.266
[2] Salim AYDÜZ, “Osmanlı Devleti’nde Müneccimbaşılık ve Müneccimbaşılar”, Yayımlanmış Yüksek Lisans Tezi, İst. Üni. Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 1993, s.25
[3] Salim AYDÜZ, “Osmanlı Devleti’nde Müneccimbaşılık Müessesesi”, Belleten Dergisi, sayı: 70/257, Ankara, Nisan 2006, s.170

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar İsmail AY - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Gurbetteki Erzurum Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Gurbetteki Erzurum hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Gurbetteki Erzurum editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Gurbetteki Erzurum değil haberi geçen ajanstır.



İstanbul Markaları

Gurbetteki Erzurum, İstanbul ile özdeşleşen markaları ağırlıyor.

+90 (216) 492 36 36
Reklam bilgi